"Puls Medycyny" 2016 nr 12 (12), s. 22.

Ważne, by nie przeoczyć pojawienia się zmian rakowych na skórze

Raka podstawnokomórkowego skóry należy różnicować z czerniakiem, ale obie choroby łączy jedno: ich powstawaniu sprzyja promieniowanie ultrafioletowe. Ten pierwszy jest najczęstszym nowotworem skóry, ale mówi się o nim znacznie mniej niż o tym drugim.

 W obrębie skóry może się rozwijać wiele typów nowotworów, ale większość stanowią postacie łagodne. Najczęstsze nowotwory złośliwe to rak podstawnokomórkowy, rak kolczystokomórkowy oraz czerniak.

Czerniak wcześnie wykryty 
— prosty w leczeniu

„Nazwa rak zarezerwowana jest dla nowotworów złośliwych wywodzących się z komórek tkanki nabłonkowej. W przypadku raka podstawnokomórkowego są to komórki warstwy podstawnej lub komórki mieszka włosowego — wyjaśnia prof. nadzw. dr hab. n. med. Witold Owczarek, kierownik Kliniki Dermatologicznej Wojskowego Instytutu Medycznego. — Rak charakteryzuje się wolnym, podstępnym przebiegiem i jedynie u niektórych osób rozwija się gwałtownie oraz daje przerzuty”.

Czerniak (łac. melanoma malignum) powstaje w komórkach skóry tworzących pigment (melanocytach). W porównaniu z rakiem podstawnokomórkowym i kolczystokomórkowym skóry występuje znacznie rzadziej (stanowi mniej niż 5 proc. nowotworów skóry), ale jest bardziej złośliwy. Jednak wcześnie rozpoznany, w 97-99 proc. przypadków daje szansę przeżycia. Czerniak jest prosty w diagnozowaniu i jeśli wykryje się go we wczesnym stadium — jest jednym z najprostszych nowotworów do wyleczenia.

Amerykański system kliniczny ABCD(E) pozwala na identyfikację znaczącej części czerniaków zaawansowanych:

A (asymmetry) — asymetria: czerniak jest asymetryczny względem każdej osi, w odróżnieniu do zmian łagodnych, które zwykle są okrągłe lub owalne.

B (borders) — brzegi zmiany są nierówne i postrzępione.

C (color) — kolor jest różnorodny (od jasnobrązowego po czarny), z nierównomiernym rozkładem barwnika, często z jego punktowymi depozytami.

D (diameter) — średnica zmiany jest większa niż 5 mm lub (dynamics) stwierdza się dynamikę zmian morfologicznych w guzie.

Niekiedy w ramach systemu ABCD uwzględniany jest dodatkowy objaw: E (elevation) — uwypuklenie powierzchni ponad poziom otaczającego zmianę naskórka.

Zaczyna się 
od małego owrzodzenia

Rak podstawnokomórkowy skóry (łac. carcinoma basocellulare) należy do nowotworów powstających w komórkach skóry nietworzących barwnika. „Ryzyko powstania raka podstawnokomórkowego u przedstawicieli rasy kaukaskiej wynosi ok. 20 proc. Większość zmian pojawia się późno, czyli w szóstej-siódmej dekadzie życia. Często zaczyna się pod postacią małego, niegojącego się owrzodzenia, małej grudki, lekceważonej przez pacjentów, która bardzo wolno rośnie” — mówi prof. Owczarek.

Rak podstawnokomórkowy jest nowotworem złośliwym miejscowo, co oznacza, że praktycznie nie daje przerzutów, ale ma dużą siłę niszczącą. Ponieważ główną jego lokalizacją jest twarz, wczesne wykrycie chroni przed poważniejszym oszpeceniem.

Czynniki ryzyka rozwoju raka kolczystokomórkowego skóry (łac. carcinoma spinocellulare) są zbliżone do występujących w raku podstawnokomórkowym. Chodzi m.in. o wiek pacjenta, narażenie na promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie jonizujące czy immunosupresję. Rak kolczystokomórkowy jest jednak wyraźnie bardziej agresywny od raka podstawnokomórkowego — odznacza się szybszym wzrostem i daje przerzuty, głównie do węzłów chłonnych.

Znaczenie samoobserwacji 

Rozpoznanie raka skóry ustala się na podstawie badania klinicznego uzupełnionego o nieinwazyjne badania dodatkowe oraz badania histopatologicznego potwierdzającego diagnozę.

Nowotwory skóry wykryte we wczesnym stadium to niemal stuprocentowa szansa na wyleczenie chorego. Większość zmian może wykryć zarówno lekarz każdej specjalności, jak i pacjent. 

„Pacjent powinien przeprowadzać samoobserwację raz w miesiącu — obejrzeć skórę i dostępne błony śluzowe, czy nie pojawiły się nowe zmiany, czy wcześniejsze nie uległy przekształceniu. Badanie lekarskie podmiotowe powinno uwzględniać czynniki ryzyka: środowiskowe, genetyczne, a także przyjmowanie przez pacjenta leków immunosupresyjnych, które modyfikują funkcję układu immunologicznego, co powoduje, że prawdopodobieństwo rozwoju nowotworów drastycznie wzrasta. Osoby, u których występują te czynniki ryzyka, powinny mieć indywidualnie zaplanowaną kontrolę lekarską. To samo dotyczy osób, w których rodzinie wcześniej stwierdzono nowotwory skóry. Częstotliwość kontroli powinna być dostosowana indywidualnie do danego pacjenta” — podkreśla prof. Owczarek.

Jeżeli pacjent nie ma istotnych czynników ryzyka i jest w wieku 20-40 lat, wystarczy, że lekarz wnikliwie obejrzy jego skórę co 3 lata, natomiast u osoby powyżej 40. r.ż. Powinien to zrobić raz w roku. Wstępnie ocenić zmianę może każdy lekarz, jednak tylko chirurg, onkolog lub dermatolog są w stanie prawidłowo ją zakwalifikować oraz zdecydować, co dalej.

W diagnostyce pomocne jest nieinwazyjne badanie dermatoskopowe. „Pomaga ono zwiększyć skuteczność rozpoznania jeszcze przed stadium klinicznym z pierwszymi objawami. Istotą badania dermatoskopowego jest zakwalifikowanie zmian do dalszej diagnostyki” — wyjaśnia prof. Owczarek. 

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione.

Komentarze